Psychologie

Programma

Inhoud

Elk onderzoek begint met een onderzoeksvraag. Er is verwondering ontstaan over een bepaald verschijnsel. Je vraagt je af hoe dit kan worden verklaart. Aan de hand van de onderzoeksvraag formuleer je een hypothese. Hierin geef je een mogelijke verklaring voor dit verschijnsel. In je onderzoek ga je na of deze hypothese juist is of onjuist is en dus verworpen moet worden.
We nemen als voorbeeld ons prisoners dilemma. Over de uitslag kun je je verwonderen. Een onderzoeksvraag die je kan stellen is: Speelt de grootte van het in te leggen bedrag een rol in de keuze om wel of niet in te leggen?
Kunnen jullie hierbij een hypothese opstellen?
 
Naast een onderzoeksvraag heb je een te onderzoeken object nodig. In de psychologie zijn dit mensen. Er wordt onderzoek gedaan op zowel universiteiten als in bedrijven.
Op universiteiten wordt aan willekeurige personen gevraagd een vragenlijst in te vullen.
Bedrijven schakelen vaak zelf een psycholoog in om onderzoek te doen naar het groepsgedrag en onderlinge relaties in het bedrijf. We onderzoeken de proefpersonen dan door met hen een persoonlijk gesprek aan te gaan of een vragenlijst in te vullen.
We delen nu zo’n vragenlijst in de klas uit. Dit is een verkorte versie en iedereen kan hiervan een exemplaar invullen.
 
Tijdens wetenschappelijk onderzoek krijg je bijna altijd te maken met problemen. Ook in het psychologisch onderzoek zijn er specifieke problemen die steeds weer opduiken. Het grootste probleem is dat mensen zich altijd mooier voordoen dan ze eigenlijk zijn. Als iemand een vragenlijst over zijn gedrag invult, zal hij of zij geneigd zijn een sociaal wenselijk antwoord te geven. Met sociaal wenselijk bedoelen we dat wat ‘hoort’, dus wat men van elkaar verwacht. Kunnen jullie voorbeelden geven, waarbij jullie zelf sociaal wenselijk gedrag vertonen?
Wanneer leerlingen niets zeggen of eventuele antwoorden:
- bij het invullen van een testje uit een tijdschrift
- je anders gedragen bij bijvoorbeeld een bepaald groepje vrienden dan thuis
 
Een mogelijke oplossing in het psychologisch onderzoek voor dit probleem is om een situatie te creëren waarin het aantrekkelijk wordt om voor het eigenbelang te kiezen. Bijvoorbeeld door iemand de kans te geven om geld te verdienen wanneer hij niet voor het groeps-, maar voor zijn eigenbelang kiest. Als iemand eenmaal voor zichzelf gekozen heeft, kun je onderzoeken wat zijn motieven hiervoor waren.
Ook is men in bedrijven geneigd om te wijzen naar collega’s. Bijvoorbeeld: ‘Ik heb altijd mijn taken op tijd af maar hij...’
 
Uit de resultaten van een onderzoek wordt een conclusie getrokken. En aan de hand van de bevindingen worden lezingen gehouden en artikelen gepubliceerd in een vaktijdschrift. De lezingen worden gehouden voor zowel andere psychologen als voor bedrijven en/of scholen.
 
Met de conclusies van het wetenschappelijk onderzoek worden nieuwe vragen opgeroepen en kan er nieuw onderzoek worden verricht. Zo zal men blijven onderzoeken.
 
Door onderzoek in de psychologie kan men het gedrag van de mens beter leren begrijpen. Maar het is niet een ‘stapelvakgebied’ zoals beta-wetenschappen. Elke generatie doet opnieuw onderzoek en trekt zijn eigen conclusies. Er is sprake van paradigma wisselingen.
Als voorbeeld nemen we teambuilding: lange tijd dacht men dat teambuilding alleen voordelen voor de groep bracht. Het zorgt namelijk voor onderling vertrouwen en een prettige sfeer. Maar Arjaan Witt heeft echter ontdekt dat er ook nadelen bij komen kijken. Zo wordt een groep minder creatief naarmate ze elkaar beter kennen. Mensen houden zich dan aan het gedragspatroon wat men van hen verwacht. Ze durven niet ‘out of the box’ te denken. Bovendien gaat de druk om te presteren omlaag omdat men elkaar eerder vergeeft. Tot slot blijkt dat mensen elkaar minder aanspreken op wangedrag.

Tijdsduur

Deze les duurt ongeveer 45 minuten.

Toelichting

Voorkennis van de leerlingen

Wij hebben een les gemaakt, geschikt voor leerlingen uit 5vwo. We gaan er daarbij vanuit dat zij geen specifieke voorkennis over het onderwerp Psychologie hebben. Wel verwachten we dat de leerlingen beschikken over algemene kennis over wetenschap, zoals de scheiding tussen alfa-, beta-, en gammawetenschap en het vergaren van kennis door onderzoek.

Kern van de les

We hebben besloten om in onze les aan de hand van voorbeelden van psychologisch onderzoek een beeld te geven van hoe een wetenschappelijk onderzoek er aan toe gaat. Zo verwachten wij dat het duidelijker is voor de leerlingen. Daarnaast hebben we een PowerPoint gemaakt om de leerlingen audiovisueel te prikkelen.

Leerdoel van de les

We willen de leerlingen informeren over het onderzoeksproces in de psychologie, opdat zij beter voorbereid zijn op een eventuele toekomst in het wetenschappelijk onderzoek. Bovendien hopen wij met deze les de leerlingen enthousiast te maken voor wetenschappelijk onderzoek. Om deze reden hebben wij gekozen om een les te geven aan een vwo klas.

Uitwerking

Stel je krijgt de keuze om tien euro in te leggen in een speciale loterij. De hele klas kan meedoen aan de loterij. Iedereen krijgt de keuze om zijn tien euro in te leggen. Wanneer iedereen zijn tien euro heeft ingelegd, zal iedereen honderd euro terug krijgen. Maar zodra er ook maar een iemand zijn tien euro houdt, verliest de rest zijn geld. Je weet van te voren natuurlijk niet of iedereen zijn tien euro zal inleggen.
Is dit voor iedereen duidelijk? Ruimte voor vragen uit de klas
Sluit nu allemaal je ogen en steek je hand op als je jouw tien euro zou inleggen. Open dan nu allemaal je ogen.
Wij vragen aan verschillende leerlingen waarom zij ervoor kozen het geld wel of niet in te leggen.

Dit soort testjes worden gedaan in psychologisch onderzoek. Ze staan bekend als prisoners dilemma’s. Deze term komt oorspronkelijk van een test waarbij twee gevangenen voor de keuze staan om te bekennen of te zwijgen.
Elke keuze heeft bijbehorende consequenties. Als beiden zwijgen dan krijgen ze geen straf.  Als beide zouden bekennen, krijgen beiden een lichte straf. Als jij echter zwijgt, maar de ander bekent, dan krijg je een zware straf. De ander is dan vrij.
Omdat je de ander niet genoeg vertrouwd, ben je eerder geneigd te kiezen voor je eigenbelang en daarom te bekennen.
Nu is het prisoners dilemma een algemene term geworden voor testjes waarbij men het menselijk gedrag onderzoekt en specifieker: zijn gedrag in een groep. Kiest hij voor het groepsbelang of voor zijn eigen belang. En wat speelt er bij deze keuze mee?
 
Welke factoren zullen waarschijnlijk meespelen in de keuze om, in ons voorbeeld, je geld wel of niet in te zetten?
Mogelijke antwoorden:
- vertrouwen in de groep
- zelfvertrouwen
- hoeveelheid geld
- cultuur
- ervaring
- geslacht
- sociale status
- intelligentie
 
In voorbereiding op deze les hebben wij gepraat met Arjaan Wit, hij geeft les en is het hoofd van de faculteit Psychologie aan de Universiteit Leiden. Aan de hand van zijn onderzoek zullen wij jullie vertellen over het onderzoeksproces in de psychologie. Dit is een gamma-wetenschap. In de wetenschap zijn er verschillende onderzoeksgebieden namelijk: alpha-, beta- en gamma-wetenschappen. Wij bespreken nu dus de gamma-wetenschappen.

Slot

We sluiten af met een vraagstelling. Hierover gaan in vier groepen discussiëren.
In Azie heerst een zogenaamde schaamte-cultuur, dit houdt in dat de mening van de groep boven alles gaat. Hierdoor ontstaat er een grote groepsdruk. Deze cultuur staat haaks op de westerse schuld-cultuur waarin het geweten de hoofdrol speelt. Welke invloed zal deze schaamte-cultuur hebben op de interactie tussen leden van een groep in een Aziatisch bedrijf?  Zoek zowel naar een voordeel als een nadeel.
-Aziatische groepen zullen gemiddeld beter samenwerken. Mensen die in groepsverband werken zullen dus eerder voor het belang van de groep kiezen dan voor hun eigenbelang. Een nadeel van zo’n hechte groep kan vermindering van de creativiteit zijn.